Odpowiedzialność współmałżonka za długi przy upadłości konsumenckiej

 

Ogłoszenie upadłości konsumenckiej wywołuje skutki nie tylko bezpośrednio dla upadłego, ale także dla jego współmałżonka. O tym jaki mają one charakter oraz na czym polegają opowiada niniejszy artykuł.

 

Powstanie rozdzielności majątkowej.

 

Zgodnie z art. 53 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego – w przypadku ogłoszenia upadłości jednego z małżonków powstaje pomiędzy nimi ustrój rozdzielności majątkowej, zaś w razie umorzenia, ukończenia lub uchylenia postępowania upadłościowego, między małżonkami powstaje ustawowy ustrój majątkowy.

 

Z kolei, zgodnie z treścią art. 124 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe ( j.t. Dz. U. z 2020 r., poz. 1228 z późn. zm. ). - z dniem ogłoszenia upadłości jednego z małżonków powstaje między małżonkami rozdzielność majątkowa.

 

Majątek wspólny małżonków a masa upadłości

 

Podkreślenia wymaga fakt, iż jeżeli małżonkowie pozostawali w ustroju wspólności majątkowej, majątek wspólny małżonków wchodzi do masy upadłości, a jego podział jest niedopuszczalny. Małżonek upadłego może dochodzić w postępowaniu upadłościowym należności z tytułu udziału w majątku wspólnym, zgłaszając tę wierzytelność sędziemu komisarzowi. Domniemywa się, że majątek wspólny powstały w okresie prowadzenia przedsiębiorstwa przez upadłego został nabyty ze środków pochodzących z dochodów tego przedsiębiorstwa.

 

Do masy upadłości nie wchodzą przedmioty służące wyłącznie małżonkowi upadłego do prowadzenia działalności gospodarczej lub zawodowej, choćby były objęte majątkową wspólnością małżeńską, z wyjątkiem przedmiotów majątkowych nabytych do majątku wspólnego w ciągu dwóch lat przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości.

 

Majątek wspólny małżonków wchodzi do masy upadłości, w związku z czym prawo do zarządzania nim, korzystania oraz rozporządzania przysługuje syndykowi. Tym samym współmałżonek dłużnika traci takie możliwości na równi z upadłym. 

 

Ustanowienie rozdzielności majątkowej na podstawie orzeczenia sądu w ciągu roku przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości jest bezskuteczne w stosunku do masy upadłości, chyba że pozew o ustanowienie rozdzielności majątkowej został złożony co najmniej na dwa lata przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Po ogłoszeniu upadłości nie można ustanowić rozdzielności majątkowej z datą wcześniejszą niż data ogłoszenia upadłości. Zasadę tą stosuje się również, gdy rozdzielność majątkowa powstała z mocy prawa w ciągu roku przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości w wyniku rozwodu, separacji albo ubezwłasnowolnienia jednego z małżonków, chyba że pozew lub wniosek w sprawie został złożony co najmniej dwa lata przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości.

 

Rozwiedziony małżonek upadłego albo małżonek upadłego może w drodze powództwa lub zarzutu żądać uznania rozdzielności majątkowej za skuteczną w stosunku do masy upadłości, jeżeli w chwili powstania rozdzielności majątkowej nie wiedział o istnieniu podstawy do ogłoszenia upadłości, a powstanie rozdzielności majątkowej nie doprowadziło do pokrzywdzenia wierzycieli. Powództwo wnosi się do sądu upadłościowego. Sąd może zabezpieczyć powództwo przez ustanowienie zakazu zbywania lub obciążania mienia, które stanowiło majątek wspólny małżonków.

 

Ustanowienie rozdzielności majątkowej umową majątkową jest skuteczne w stosunku do masy upadłości tylko wtedy, gdy umowa zawarta została co najmniej dwa lata przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, bądź gdy umową majątkową ograniczono wspólność majątkową.

 

Odpowiedzialność współmałżonka za długi

 

Małżonek upadłego, ponosi wobec wierzyciela odpowiedzialność za zobowiązania współmałżonka swoim udziałem w majątku dorobkowym, a więc wspólnie wypracowanym w trakcie trwania związku małżeńskiego. W związku z tym uprawniony on jest do zgłoszenia wierzytelności z tego tytułu w toku postępowania upadłościowego. Ponieważ, co do zasady udziały małżonków w majątku wspólnym są równe, zgłoszona przez małżonka wierzytelność powinna odpowiadać połowie jego wartości.

 

W przypadku zgłoszenia wierzytelności w wyższej wysokości małżonek upadłego może pośrednio domagać się ustalenia nierównych udziałów. Małżonek dłużnika może w toku postępowania zgłosić wierzytelność stanowiącą odpowiednik wartości jego udziału w majątku dorobkowym według cen z daty ogłoszenia upadłości. Ponieważ z chwilą ogłoszenia upadłości ustaje z mocy prawa wspólność majątkowa, to jednocześnie powstaje roszczenie pieniężne o zaspokojenie wierzytelności z tytułu udziału w tym majątku. Wskutek tego, wierzytelność ta nie jest objęta układem, gdyż nie powstała przed ogłoszeniem upadłości.

 

Wierzyciel nie jest uprawniony do dochodzenia długów umorzonych w ramach postępowania upadłościowego dotyczącego konsumenta od jego współmałżonka tylko i wyłącznie na tej podstawie, iż istnieje pomiędzy nimi związek małżeński. Ponieważ jednak takie umorzenie dotyczy wyłącznie osoby upadłego, wierzyciel, który nie został zaspokojony w toku konsumenckiego postępowania upadłościowego może w dalszym ciągu dochodzić swoich należności od współdłużnika, którym jest współmałżonek upadłego.

 

Sytuacja taka zachodzić będzie w razie, gdy współmałżonek na przykład  udzielił poręczenia za umorzony dług. wspólne zaciągnął dane zobowiązanie, takie jak pożyczka czy kredyt, ustanowił hipotekę lub inne zabezpieczenie o charakterze rzeczowym na składnikach majątku osobistego współmałżonka tytułem zabezpieczenia umorzonych zobowiązań.