Upadłość konsumencka a alimenty

 

Świadczenia alimentacyjne należą do tego rodzaju wierzytelności, które chronione są w sposób szczególny przez przepisy obowiązującego prawa. Nie inaczej jest w przypadku postępowania upadłościowego, regulowanego przez  ustawę z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe ( j.t. Dz. U. z 2020 r., poz. 1228 z późn. zm. ).

Jaki charakter mają świadczenia alimentacyjne i w jaki sposób są one egzekwowane w stosunku do upadłego konsumenta opisuje niniejszy artykuł.

 

Czym są świadczenia alimentacyjne?

 

Zgodnie z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek alimentacyjny obciążający  krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo, polega na zobowiązaniu ich do dostarczania osobie uprawnionej środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania.

Obowiązek alimentacyjny może powstać wskutek: wydania przez sąd odpowiedniego wyroku, zawarcia ugody sądowej lub umowy alimentacyjnej.

 

Alimenty a postępowanie upadłościowe

 

Przede wszystkim podkreślenia wymaga fakt, iż świadczenia alimentacyjne do których zobowiązany jest upadły mogą być pokrywane tylko i wyłącznie ze środków uzyskanych z likwidacji masy upadłości bądź też z otrzymywanego przez niego wynagrodzenia, do wysokości kwoty, która podlega egzekucji.

W myśl art. 343 ustawy – Prawo upadłościowe - z masy upadłości zaspokaja się w pierwszej kolejności koszty postępowania, a jeżeli fundusze masy upadłości na to pozwalają – również inne zobowiązania masy upadłości, w miarę wpływu do masy upadłości stosownych sum.

 

Jeżeli inne zobowiązania masy upadłości nie zostaną pokryte wprost z masy upadłości, zaspokaja się je stosunkowo do wysokości każdej z nich, w drodze podziału funduszów masy upadłości.

Tak więc świadczenia alimentacyjne obciążające upadłego zaspokajane są przez syndyka dopiero po pokryciu przez niego w pierwszej kolejności kosztów postępowania.

Prawo upadłościowe w sposób zróżnicowany traktuje również alimenty zaległe oraz bieżące.

 

Świadczenia alimentacyjne powstałe przed dniem ogłoszenia upadłości konsumenckiej ( zaległe)

 

Zaległe świadczenia alimentacyjne, aby zostały zaliczone do kategorii wierzytelności podlegającej zaspokojeniu przez syndyka z masy upadłości, muszą być uprzednio zgłoszone sędziemu-komisarzowi i umieszczone na liście wierzytelności.

Ogólną zasadą prawa upadłościowego jest, iż jeżeli suma przeznaczona do podziału nie wystarcza na zaspokojenie w całości wszystkich należności, należności dalszej kategorii zaspokaja się dopiero po zaspokojeniu w całości należności poprzedzającej kategorii, a jeżeli suma przeznaczona do podziału nie wystarcza na zaspokojenie w całości wszystkich należności tej samej kategorii, należności te zaspokaja się stosunkowo do wysokości każdej z nich.

 

Alimenty powstałe przed ogłoszeniem upadłości konsumenckiej zaliczone zostały przez ustawodawcę do pierwszej kategorii należności podlegających zaspokojeniu z funduszów masy upadłości (art. 342 ust. 1 pkt 1 ustawy – Prawo upadłościowe).

W myśl jednak art. 344 ustawy – Prawo upadłościowe - należności, należące do kategorii pierwszej, zaspokaja się dopiero po zaspokojeniu w całości kosztów postępowania, zobowiązań masy upadłości i należności alimentacyjnych o bieżącym charakterze.

 

Świadczenia alimentacyjne powstałe po dniu ogłoszenia upadłości konsumenckiej (bieżące)

Zgodnie z art. 343 ust. 2 ustawy - Prawo upadłościowe - zobowiązania alimentacyjne ciążące na upadłym, przypadające za czas po ogłoszeniu upadłości, syndyk zaspokaja w terminach ich płatności, do dnia sporządzenia ostatecznego planu podziału, każdorazowo dla każdego uprawnionego w kwocie nie wyższej niż minimalne wynagrodzenie za pracę. Pozostała część tych należności nie podlega zaspokojeniu z masy upadłości.

 

Tym samym, sytuacja osoby uprawnionej do otrzymywania świadczeń alimentacyjnych z punktu widzenia prawnego co do zasady nie ulega zmianie, albowiem będą one nadal wypłacane w przypadających terminach płatności, z tą tylko różnicą, iż uiszczać je będzie nie bezpośrednio zobowiązany, a syndyk.

 

W przypadku alimentów bieżących nie jest również konieczne zgłaszanie ich w sposób sformalizowany w celu umieszczenia ich na liście wierzytelności, wystarczy bowiem okazanie syndykowi tytułu uprawniającego do otrzymania tych świadczeń, jak na przykład wyroku sądowego zaopatrzonego w klauzulę wykonalności.

 

Alimenty bieżące korzystają także z pierwszeństwa zaspokojenia przed innymi należnościami, w tym, jak to wcześniej wspomniano, przed alimentami zaległymi.

Jak stanowi rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 września 2020 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz wysokości minimalnej stawki godzinowej w 2021 r. (Dz. U. z 2020 r., poz. 1596) – minimalne wynagrodzenie za pracę wynosi obecnie 2. 800, 00 zł brutto.

 

Świadczenia alimentacyjne nie ustalone przed ogłoszeniem upadłości konsumenckiej (proces o ustalenie lub podwyższenie alimentów)

 

W przypadku, gdy w chwili ogłoszenia upadłości konsumenckiej obowiązek alimentacyjny pomiędzy uprawnionymi a upadłym nie został jeszcze ustalony, bądź wierzyciel alimentacyjny żąda podwyższenia wysokości alimentów i toczy się proces sądowy w tym przedmiocie, prawo upadłościowe przewiduje wyjątek od ogólnej zasady skonkretyzowanej w jego art. 144 ust. 1 oraz ust. 2, zgodnie z którymi - po ogłoszeniu upadłości postępowania sądowe, dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko niemu, zaś syndyk prowadzi je na rzecz upadłego, lecz w imieniu własnym. W myśl bowiem art. 144 ust. 3 i ust. 4 ustawy – Prawo upadłościowe - przepisów tych nie stosuje się do postępowań w sprawach o należne od upadłego alimenty, zaś syndyk może żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego.

 

 

Świadczenia alimentacyjne a umorzenie zobowiązań upadłego

 

Świadczenia alimentacyjne, zarówno zaległe, jak i przyszłe nie podlegają umorzeniu w trakcie prowadzonego postępowania upadłościowego. Wynika to wprost z art. 491(21) ustawy – Prawo upadłościowe, zgodnie z którym :

„1. Po wykonaniu przez upadłego obowiązków określonych w planie spłaty wierzycieli sąd wydaje postanowienie o stwierdzeniu wykonania planu spłaty wierzycieli i umorzeniu zobowiązań upadłego powstałych przed dniem ogłoszenia upadłości i niewykonanych w wyniku wykonania planu spłaty wierzycieli.

2. Nie podlegają umorzeniu zobowiązania o charakterze alimentacyjnym. 

3. Po wydaniu postanowienia, o którym mowa w ust. 1, niedopuszczalne jest wszczęcie postępowania egzekucyjnego dotyczącego wierzytelności powstałej przed dniem ustalenia planu spłaty wierzycieli z wyjątkiem wierzytelności wynikających z zobowiązań, o których mowa w ust. 2”.

Tym samym, w razie nie uregulowania przez dłużnika zobowiązań alimentacyjnych  po umorzeniu jego zobowiązań w ramach postępowania upadłościowego, wierzyciel będzie uprawniony do  wszczęcia postępowania egzekucyjnego w tym zakresie.

 

Alimenty a zajęcie wynagrodzenia za pracę

 

Zgodnie z przepisami Kodeksu pracy - na poczet alimentów syndyk może zająć do 3/5 należnego dłużnikowi wynagrodzenia za pracę. Dotyczy to także sytuacji, w której upadły otrzymuje pensję w wysokości minimalnego wynagrodzenia.

 

Alimenty wypłacane z Funduszu Alimentacyjnego

 

Jeżeli w masie upadłości nie znajdują się środki majątkowe pozwalające na dokonanie zaspokojenia świadczeń alimentacyjnych, wówczas osoba uprawniona może wystąpić o ich uiszczanie z państwowego Funduszu Alimentacyjnego. Podstawą do uzyskania takiego świadczenia jest wykazanie, że prowadzona przeciwko dłużnikowi egzekucja okazała się całkowicie bezskuteczna. Ponieważ ogłoszenie upadłości powoduje natychmiastowe umorzenie wszystkich postępowań egzekucyjnych i uniemożliwia wszczęcie jakichkolwiek nowych, niezbędne jest uzyskanie przez uprawnionego od syndyka masy upadłości zaświadczenia potwierdzającego brak możliwości wypłaty przez niego alimentów.

 

Świadczenia alimentacyjne otrzymywane przez upadłego

 

Alimenty otrzymywane przez upadłego nie podlegają zajęciu, albowiem nie wchodzą one do masy upadłości i wyłączone są z jakiejkolwiek egzekucji. Tak więc nawet po wydaniu przez sąd postanowienia o ogłoszeniu upadłości konsumenckiej, upadły może nimi swobodnie dysponować.