Umorzenie zobowiązań upadłego bez ustalenia planu spłaty wierzycieli

 

Gdy sąd wyda postanowienie o ogłoszeniu upadłości konsumenckiej, syndyk dokonuje ustalenia składników i wartości masy upadłości, obejmującą majątek i dochody upadłego oraz sporządza listę wierzytelności. Jest ona podstawą do dokonania planu podziału środków, jakie zostały uzyskane wskutek likwidacji mienia będącego własnością upadłego oraz opracowania planu spłaty wierzycieli, zatwierdzanego przez sąd prowadzący postępowanie upadłościowe.

 

Istnieją jednak sytuacje, w których nie dochodzi do ustalenia takiego planu, zaś zobowiązania upadłego podlegają umorzeniu. Przypadki takie są przedmiotem niniejszego artykułu.  

 

Przesłanki umorzenia zobowiązań upadłego bez ustalenia planu spłaty wierzycieli

 

Sąd umarza zobowiązania upadłego bez ustalenia planu spłaty wierzycieli, jeśli osobista sytuacja upadłego w oczywisty sposób wskazuje, że jest on trwale niezdolny do dokonywania jakichkolwiek spłat w ramach planu spłaty wierzycieli. Jeżeli jednak w postępowaniu zgromadzono fundusze masy upadłości, wówczas sąd wydaje postanowienie o ustaleniu planu spłaty wierzycieli, w którym wymienia wierzycieli uczestniczących w planie spłaty, oraz dokonuje podziału funduszy masy upadłości między wierzycieli uczestniczących w planie spłaty i umarza zobowiązania upadłego niewykonane w wyniku wykonania planu spłaty wierzycieli.

 

Umarzając zobowiązania upadłego bez ustalenia planu spłaty wierzycieli sąd obciąża Skarb Państwa tymczasowo pokrytymi kosztami postępowania.

 

Jeżeli niezdolność do dokonywania jakichkolwiek spłat w ramach planu spłaty wierzycieli wynikająca z osobistej sytuacji upadłego nie ma charakteru trwałego, sąd może umorzyć zobowiązania upadłego bez ustalenia planu spłaty wierzycieli. Warunkiem jest, aby w terminie pięciu lat od dnia uprawomocnienia się postanowienia w tym przedmiocie, upadły ani żaden z wierzycieli nie złożył wniosku o ustalenie planu spłaty wierzycieli, na skutek którego sąd, uznając, że ustała niezdolność upadłego do dokonywania jakichkolwiek spłat w ramach planu spłaty wierzycieli, uchyli postanowienie o warunkowym umorzeniu zobowiązań upadłego bez ustalenia planu spłaty wierzycieli i ustali plan spłaty wierzycieli. Postanowienie takie sąd może uchylić  i ustalić plan spłaty wierzycieli również po upływie pięciu lat od dnia uprawomocnienia się postanowienia o warunkowym umorzeniu zobowiązań upadłego, jeżeli wniosek taki złoży upadły lub wierzyciel.

 

Skutki prawne umorzenia zobowiązań upadłego bez ustalenia planu spłaty wierzycieli

 

W okresie pięciu lat od dnia uprawomocnienia się postanowienia o warunkowym umorzeniu zobowiązań upadłego bez ustalenia planu spłaty wierzycieli upadły nie może dokonywać czynności prawnych, dotyczących jego majątku, które mogłyby pogorszyć jego sytuację majątkową.

 

Sąd może zdecydować inaczej, na wniosek upadłego, jeżeli zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek. Wówczas sąd albo wyraża zgodę na przeprowadzenie danej czynności prawnej albo też zatwierdza jej dokonanie.

 

We wskazanym powyżej okresie, upadły jest obowiązany składać sądowi corocznie, do końca kwietnia, sprawozdanie ze swojej sytuacji majątkowej i zawodowej za poprzedni rok kalendarzowy, w którym wykazuje osiągnięte przychody oraz nabyte składniki majątkowe o wartości przekraczającej przeciętne miesięczne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku za ostatni kwartał okresu sprawozdawczego, ogłoszone przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, jak również swoje możliwości zarobkowe, wydatki potrzebne na swoje utrzymanie i osób pozostających na jego utrzymaniu, w tym potrzeby mieszkaniowe, załączając jednocześnie kopię złożonego rocznego zeznania podatkowego.

 

W okresie wykonywania planu spłaty wierzycieli niedopuszczalne jest wszczęcie postępowania egzekucyjnego dotyczącego wierzytelności powstałych przed jego ustaleniem.

 

Nie dotyczy to zobowiązań o charakterze alimentacyjnym, zobowiązań wynikających z rent z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci, zobowiązań do zapłaty orzeczonych przez sąd kar grzywny, a także do wykonania obowiązku naprawienia szkody oraz zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, zobowiązań do zapłaty nawiązki lub świadczenia pieniężnego orzeczonych przez sąd jako środek karny lub środek związany z poddaniem sprawcy próbie, jak również zobowiązania do naprawienia szkody wynikającej z przestępstwa lub wykroczenia stwierdzonego prawomocnym orzeczeniem oraz zobowiązań, których upadły umyślnie nie ujawnił, jeżeli wierzyciel nie brał udziału w postępowaniu.

 

Uchylenie postanowienia o warunkowym umorzeniu zobowiązań upadłego bez ustalenia planu spłaty wierzycieli

 

Sąd uchyla postanowienie o warunkowym umorzeniu zobowiązań upadłego bez ustalenia planu spłaty wierzycieli, gdy okresie pięciu lat od dnia uprawomocnienia się postanowienia o warunkowym umorzeniu zobowiązań, upadły:

1) nie złożył w terminie corocznego sprawozdania ze swojej sytuacji majątkowej i zawodowej, bądź 

podał w nim nieprawdziwe informacje, w szczególności zataił osiągnięte przychody lub nabyte składniki majątkowe,

2) dokonał czynności prawnej dotyczącej jego majątku bez uzyskania zgody sądu albo czynność ta nie została przez sąd zatwierdzona,

3) ukrywał majątek lub czynność prawna upadłego została prawomocnie uznana za dokonaną z pokrzywdzeniem wierzycieli, chyba że uchybienie obowiązkom jest nieznaczne lub zaniechanie uchylenia postanowienia o warunkowym umorzeniu zobowiązań upadłego bez ustalenia planu spłaty wierzycieli jest uzasadnione względami słuszności lub względami humanitarnymi.

 

Uchylenie postanowienia o warunkowym umorzeniu zobowiązań upadłego bez ustalenia planu spłaty wierzycieli powoduje, że zobowiązania upadłego nie podlegają umorzeniu.

 

Jeżeli upadły ani żaden z wierzycieli nie złoży wniosku o ustalenie planu spłaty wierzycieli,  zobowiązania upadłego ulegają umorzeniu z upływem pięciu lat od dnia uprawomocnienia się postanowienia o warunkowym umorzeniu zobowiązań upadłego bez ustalenia planu spłaty wierzycieli. Na wniosek upadłego lub wierzyciela sąd może wydać postanowienie stwierdzające umorzenie zobowiązań upadłego bez ustalenia planu spłaty wierzycieli. W postanowieniu tym sąd wskazuje datę umorzenia zobowiązań upadłego.